«Башҡорт баҡыры» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте Подольск ауылында ҙур инвестиция проектын ғәмәлгә ашыра. Ярты быуат элек был ауыл аҫтында баҡыр запастары табыла һәм шунан алып Подольск ауылы халҡын күсереү кәрәклеге тураһында һөйләшеүҙәр бара, сөнки мәғдән сығарыу кешеләр өсөн хәүеф тыуҙыра – өйҙәр сыҙамай, емерелә башлаясаҡ.
Производство һәм иҡтисади йәһәттән күләмле проект булһа ла, социаль йәһәттән бик үк ҡатмарлы. Тәү сиратта, урындағы халыҡ менән бер тапҡыр ғына түгел, әллә күпме тапҡыр һөйләшеү үткәрергә кәрәк булғанға күрә. Иң мөһиме, был һөйләшеүҙәрҙә ике яҡ та бер-береһен ишетергә тейеш. Урындағы халыҡтың бөтә иҫкәртмәләре һәм тәҡдимдәренән һуң «Башҡорт баҡыры» предприятиеһы ауылды күсереүҙең өс вариантын әҙерләгән: 1) хәҙерге Подольск эргәһендә төҙөләсәк яңы микрорайондағы йорттар; 2) Аҡъярҙа төҙөләсәк күп фатирлы йорттар; 3) Подольскиҙағы күсемһеҙ милекте һатып алыу.
Беҙ ҙә Подольск ауылының ҡайһы бер кешеләре менән күсенеү тураһында һорау алыу үткәрҙек. Әйтергә кәрәк, фекерҙәр күп төрлө, хатта ҡапма-ҡаршылыҡлы, был иһә һәр йорт хужаһына шәхсән ҡараш кәрәклеген күрһәтә.
«Ауылыбыҙ картанан юҡҡа сыҡмаһын»
Бөгөнгө көндә яңы Подольск ауылын төҙөүгә ер участкалары ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге категориянан тораҡ пункттар категорияһына күсерелгән. Генераль пландар, ауыл биләмәһе ерҙәре менән файҙаланыу һәм төҙөлөш ҡағиҙәләре, шулай уҡ планлаштырыу, яңы биҫтәнең биләмәләрен межалау проекттары төҙөлөп, килешеү үткән һәм раҫланған. Унда бөтә кәрәкле социаль инфраструктура объекттарын төҙөү планлаштырыла. Инженер коммуникацияларын, социаль объекттарҙы һәм инфраструктураны төҙөүҙе «Ауыл биләмәләрен комплекслы үҫтереү» программаһы буйынса ғәмәлгә ашырыу планлаштырыла.
Беҙҙең менән аралашҡан подольскиҙар, йыйылыштар барышында буласаҡ микрорайон өсөн һайланған элекке Суҡраҡ ауылы янындағы урын күпкә яҡшыраҡ булыр ине, тип иҫәпләй. Урындағы халыҡ әйтеүенсә, бында тупраҡ уңдырышлы, шишмә лә аға, ләкин һуңынан төҙөлөш урынын Маҡан ауылы яғындағы участкаға алмаштыралар, ә был ерҙәр татыр, етмәһә, эсәр һыу сығанаҡтары юҡ тип һанала. Бындай фекер менән Подольскиҙа тыуып үҫкән Зилә Рәхмәтова ла килешә. «Халыҡ йыйылышы барышында яңы ауылды хәҙергеһенән бер нисә саҡрым алыҫлыҡта, элекке Суҡраҡ ауылы янында төҙөргә һөйләшкәйнек. Унда шарттар күпкә яҡшыраҡ, ер уңдырышлы, һыу ҙа бар. Тап шунда яңы йорттар төҙөһәләр, беҙ шунда күсенергә ризабыҙ. Өйөм өсөн ҡулай компенсация бирһәләр, һатырға ла ризамын, сөнки балаларым Учалы районында йәшәй. Әммә бөгөн предприятие тәҡдим иткән аҡсаға унда ҡулай йорт һатып алыу мөмкин түгел», – тигән фекерҙә ул.
Зөлфиә Иҫәнбаева әйтеүенсә, уларҙың ғаиләһе Подольскиҙан башҡа яҡтарға күсергә теләмәй. «1985 йылдан ошо йортобоҙҙа йәшәйбеҙ, ошонда балаларыбыҙ тыуып үҫте. Мал, ҡош-ҡорт аҫрайбыҙ, баҡса үҫтерәбеҙ, ҡул ҡаушырып ултырырға яратмайбыҙ. Мәктәп, балалар баҡсаһы, почта бүлексәһен ремонтланылар, хәҙер клуб төҙөргә ниәтләйҙәр. Өйөбөҙҙө һатып, сит яҡтарға күсергә йә булмаһа Аҡъярҙағы күп фатирлы йорттарға күсергә теләмәйбеҙ. Элекке Суҡраҡ яғында яңы ауыл төҙөлөп, унда бөтә инфраструктура булдырылһа, шунда күсергә ризабыҙ. Иң мөһиме, илебеҙ тыныс булһын», – тине Зөлфиә Харис ҡыҙы.
Лариса Ғизулина ла яңы ауыл төҙөлөүен көтә. «Минең ҡарарым һәр ваҡыт бер булды – Подольск ауылының Башҡортостан картаһынан юғалыуын теләмәйем. 1981 йылда институтты тамамлағандан һуң бында эшкә килдем, ҡырҡ йылдан ашыу мәктәп уҡыусыларына белем бирҙем. Кемдер балалары янына ҡалаларға китә, йәштәр яңы йәшәү урыны һәм яңы эш эҙләй, ә пенсионерҙарға нимә эшләргә? Беҙгә яңы ауыл төҙөлөүен көтөргә генә ҡала», – ти Лариса Васильевна.
Хаҡлы ялда булған Яңылбикә Ғирфанова ла шундай уҡ фекерҙә: «Таштуғайҙа тыуып үҫтем, 8-се кластан совхозда һауынсы булып эшләнем. 1975 йылда Подольскиға килен булып төштөм, ошонда балаларыбыҙҙы үҫтереп, башлы-күҙле иттек. Белеүемсә, яңы ауыл төҙөргә ниәтләнгән урында тупраҡ уңдырышлы түгел, һыу юҡ. Ә был беҙҙең өсөн мөһим, һәр беребеҙҙең үҙ хужалығы бар. Үҙем бер нисә йыл элек кенә мал аҫрамай башланым, әммә әле лә ҡош-ҡорт тотам, баҡса, сәскәләр үҫтерәм. Шулай көн үткәрәм, шуға фатирға күсергә теләгем юҡ, шәхси йортта йәшәргә күнеккәнмен», – ти инәй.
Беҙҙең менән әңгәмәләшкән Подольскиҙа күп фатирлы йорттарҙа йәшәүселәрҙең күбеһе Аҡъярҙа төҙөләсәк күп фатирлы йорттарға күсергә риза булмауҙарын белдерҙе. Фатирҙарҙа йәшәһәләр ҙә, күптәренең йорт янында участкалары булыуы, уларҙа үҙ хужалығын тотоуы асыҡланды. Шуларҙың береһе – Фәүзиә Әминева менән дә был темаға һөйләштек. «1973 йылдан фатирҙа йәшәһәк тә, шәхси хужалыҡ тотабыҙ. Подольскиҙа күп фатирлы йорттарҙа йәшәүселәрҙең барыһы ла тиерлек шулай тормош көтә. Йорт янындағы участкаларҙа кәртә-ҡура, баҡса, гараж, мунса һәм башҡа ҡаралтылар урынлашҡан. Бөтә ғүмерем тиерлек Подольскиҙа үтте, ошонда ғаилә ҡорҙоҡ, балалар үҫтерҙек, төрлө эштәрҙә эшләнек... Ҡыҙғанысҡа күрә, ике балам вафат булып, ошонда ерләнгән. Шуға күрә башҡа яҡтарға күсергә теләмәйбеҙ. Әгәр алдан һөйләшелгәнсә, яңы ауыл төҙөлөп, унда халыҡ өсөн яҡшы шарттар булдырылһа, шунда күсергә риза булыр инек», – тине ул.
Милкен һатыусылар ҙа байтаҡ
Предприятие вәкилдәре белдереүенсә, күсемһеҙ милекте һатып алыу һәр осраҡта индивидуаль ҡарала, торлаҡтың баҙар хаҡына бойондороҡһоҙ экспертиза үткәрелә, күрһәтелгән суммаға бер нисә коэффициент өҫтәлә һәм һатып алыу хаҡы килеп сыға. Миҫалдарҙың береһендә һөйләүҙәренсә, йортто баҙар хаҡы буйынса ике миллион һумға баһалағандар, ә бөтә коэффициенттар менән йомғаҡлау хаҡы биш миллион һум тәшкил иткән.
Әйтергә кәрәк, әлеге ваҡытта 83 граждан күсемһеҙ милкен һатыу буйынса «Башҡорт баҡыры» предприятиеһы менән килешеү төҙөгән. Шуларҙың береһе – Мельниковтар ғаиләһе. «Беҙ күп балалы ғаилә. Быға тиклем Подольск ауылында шәхси йортта йәшәнек һәм торлаҡ шарттарын яҡшыртыу өсөн электән ҙур ҡалаға яҡыныраҡ күсергә теләйгәнек. Шуға күрә «Башҡорт баҡыры» предприятиеһы менән килешеү төҙөп, өйөбөҙҙө килешелгән хаҡҡа һатырға булдыҡ һәм быға һис тә үкенмәйбеҙ. Ошо аҡса иҫәбенә Өфө ҡалаһы янындағы ауылда йорт һатып ала алдыҡ. Яңы йортта барыһы ла оҡшай, бында йәшәү өсөн бөтә шарттар булдырылған, балалар өсөн яҡында мәктәп бар», – тине Полина Андреевна.
Асыҡланыуынса, ҡайһыларҙы предприятие тәҡдим иткән хаҡ ҡәнәғәтләндермәй. Мәҫәлән, урамда осраған пенсионер Виктор Демитриев шундай фекере менән уртаҡлашты: «Бөтә ғүмерем Подольск ауылы менән бәйле. Мәрхүмә әсәйемдең йортон бер йыл элек, минеңсә, бик арзанға һаттым. Хәҙер үҙемдекен “осһоҙ” хаҡҡа һатырға теләмәйем, буласаҡ микрорайондағы йортҡа алмаштырырға ниәтләйем», – ти ул.
Рәйес һәм Асия Рәхмәтовтар 1981 йылдан Подольскиҙа күркәм йортта донъя көтә. «Ваҡ һәм эре мөгөҙлө мал, ҡош-ҡорт тотабыҙ. Күп фатирлы йортта йәшәгебеҙ килмәй, айырым өйгә күнеккәнбеҙ. Шуға күрә Аҡъярҙа шәхси йорт һатып алырлыҡ суммаға компенсация бирһәләр, һатырға ла ризабыҙ. Улдарыбыҙ район үҙәгендә донъя көткәс, шулар янында йәшәргә теләйбеҙ. Әммә Аҡъярҙа торлаҡҡа хаҡтар ныҡ артты, хәҙер хаҡтар Өфөләге кеүек үк булып китте», – тине Рәхмәтовтар ғаиләһе.
Теләге булғандар яңы фатирға күсә аласаҡ
Аҡъяр ауылында Төньяҡ-Көнсығыш микрорайонында күп фатирлы йорттар төҙөлә башланы. Был йорттар Подольск ауылы кешеләре өсөн тәғәйенләнә, теләге булғандар бында күсә аласаҡ. Төҙөлөш эштәрен «Урал-1» ЯСЙ-һы (Екатеринбург ҡ.) башҡара.
Подольск ауылында күп фатирлы йортта йәшәүсе Гөлшат Ғилманова ла Аҡъярға яңы фатирға күсергә теләге булыуын белдерҙе. «Подольскиҙа фатирҙа бына инде 35 йыл йәшәйем. Миңә бында барыһы ла оҡшай, өйөмдә бөтә уңайлыҡтар бар. Фатир айырым газ ҡаҙанлығы менән йылытыла. Әлбиттә, мөмкин булғанда ошонда ғүмерлеккә ҡалыр инем. Шулай ҙа Аҡъярҙа төҙөләсәк күп фатирлы йорттарҙа яҡшы шарттар булһа, унда ла күсергә ризамын. Район үҙәгендә фатир һатып алырлыҡ суммаға өйҙө лә һатырға ризамын, ләкин ундай сумманы бер кем дә тәҡдим итмәне», – тип һөйләне Гөлшат Әхмәт ҡыҙы.
Ғөмүмән, күләмле инвестиция проектын тормошҡа ашырыу һәм, тимәк, ауылды күсереү бер нисә йылға һуҙыласаҡ. Төҙөлөш эштәре күпме ваҡыт дауам итеүенә ҡарамаҫтан, подольскиҙарҙың теләктәре иҫәпкә алынып, уңайлы йорттар һәм бөтә социаль-инфраструктура объекттары төҙөлөр тип ышанабыҙ.