Ялғандарынан ялҡып бөттөк...

Башҡортостанда әле һаман Салауат Юлаев һәйкәлен реставрациялау тирәләй кире ҡараштар туҡтамай. “Үҙебеҙҙекеләр”ҙең ҡотҡо таратыуы етмәгән, был эшкә хәҙер сит илдәрҙә, диңгеҙ аръяғында йәшәп ятҡан сит ил агенттары ла ихлас тотондо. Бына ниндәй ул һәйкәлдең популярлығы!

Был юлы “Аспекты”* майҙансығынан сит ил агенты Максим Курников Салауат Юлаев һәйкәле рәсми рәүештә кире ҡайтарылмаясаҡ, тип белдерҙе. Был "рәсми мәғлүмәт" сығанағы – эҙләүгә иғлан ителгән һәм Германиянан яҙып ятҡан кеше. “Фактчекинг по-башкирски” телеграм-каналы сираттағы тапҡыр был тема буйынса аңлатма бирҙе.

Сит ил агенты Руслан Вәлиев үҙенең ресурсын һәм спикерҙарын һәйкәлде бронзанан яңынан тергеҙеүҙе уның төп нөсхәһен кире ҡайтармау ысулы тип әйттереү өсөн файҙалана. Был ҡараш төптө дөрөҫ түгел. Быға тиклем яҙғанса, һәйкәл автор һәм рәсми органдар тарафынан ХХ быуат уртаһында бронза һәйкәл булараҡ күҙаллана. Бронзанан тергеҙелгәс тә, ул федераль әһәмиәттәге мәҙәни мираҫ объекты булараҡ һаҡлауға бөтә хоҡуҡтарын һәм тейешле статусын һаҡлап ҡаласаҡ. Ә ныҡ зыян күргән суйын скульптураны ҡуйыу уйлап еткерелмәгән эш булыр ине. Бер нисә тиҫтә йыл һайын уны яңынан төшөрөргә һәм реставрацияларға тура киләсәк. Салауат Юлаевтың кәм тигәндә йөҙ йыл тороуы мөһим.

Бындай ҡарар ҡабул итер алдынан властар комментарийҙарҙа һәм үҙ яҙмаларында асыҡтан-асыҡ сығыш яһаусыларҙың йәмәғәт фекерен өйрәнә. Уларҙың күпселеге Башҡортостандың төп символы өсөн тарихи ғәҙеллекте һәм лайыҡлы бронза материалында тергеҙеү яҡлы.

Сит илдәрҙән килгән сепаратистар, Башҡортостандың “бойондороҡһоҙлоғо” тураһындағы фантазияларын таратыу маҡсатында ғына, сираттағы тапҡыр ялғанды ҡуйырта.

Салауат Юлаев темаһы үткән аҙнала бының менән генә туҡтап ҡалманы. Дошмандар артабан китте һәм Интернетта яңы ялған документ тарата башланы. Был юлы – республика Башлығының Салауат Юлаев майҙанындағы ҡоймаларҙың бер өлөшөн һүтеү һәм унда махсус хәрби операция геройҙарына ваҡытлыса мемориаль комплекс ҡуйыу тураһындағы ялған бойороғо булды. Дошмандарыбыҙ Башҡортостандың төп символын реставрациялау процесын дискредитациялау өсөн сираттағы алдаҡ уйлап сығарыуҙан арымай.

Бойороҡ баҫылған хат ud_aprb@mail.ru электрон адресынан килә, йәғни БР Башлығы Хакимиәтенең Эштәр идаралығынан. Бындай орган юҡ. Башҡортостан Башлығының эштәр идаралығы һәм Хакимиәте – айырым структуралар. Шулай уҡ дәүләт органдары рәсми таратыу өсөн @mail.ru доменын ҡулланмай.

Фейктың маҡсаты – дәүләт органдарын, журналистарҙы, граждандарҙы юлдан яҙҙырыу һәм шуның менән ялған шик тыуҙырыу. Шикле хәбәрҙәр һәм хаттар ебәреүселәрҙе ҡабаттан тикшерергә һәм рәсми сығанаҡтарға ғына ышанырға кәңәш итәбеҙ. Һәйкәлде реставрациялау процесы тураһында бөтә мәғлүмәт - “Салауат Юлаев. Реставрация” ресурсында.

“Говорит НеМосква”* сит ил агенты тип танылған телеграм-каналы Тирлән ҡасабаһы халҡы участка дауаханаһын ябыуға ҡаршы “протест акцияһы” үткәргән тигән пост баҫтырып сығара. Баҫмала ауыл халҡына тиҙҙән Белоретҡа медицина ярҙамы һорап барырға тура киләсәк, властарҙың вәғәҙәләре кешеләрҙә ышаныс тыуҙырмай, ә халыҡ протест белдерергә сыҡҡан һәм Генераль Прокуратураға, Тәфтиш комитетына һәм Рәсәй Һаулыҡ һаҡлау министрлығына мөрәжәғәттәр әҙерләй, тип раҫлана.

“Фактчекинг по-башкирски” каналы уҙған аҙнала ғына Тирлән дауаханаһы менән хәлде ентекләп тикшерҙе һәм уны ябыу тураһында һүҙ бармауын аңлатты. Дауахана эшләүен дауам итә, ә тәүлек әйләнәһенә күҙәтеүгә мохтаж пациенттарҙы Белоретҡа ебәрәләр. Шул уҡ ваҡытта көндөҙгө стационарҙа урындар һаны артасаҡ.

Ә канал яҙған протест акцияһы бөтөнләй юҡ. Тирләндә халыҡ Белорет районы хакимиәте вәкилдәре һәм Белорет үҙәк район дауаханаһы етәкселеге менән осрашты. Унда кешеләр һорауҙар бирә, аңлатмалар ала һәм медицина ярҙамын артабан ойоштороу тураһында фекер алыша.

Күрәһең, был канал, сит ил агенты структураларының типик методикаһы буйынса, халыҡ менән эш осрашыуын протест акцияһы тип иғлан итә. Ышанысһыҙлыҡ тыуҙырырға һәм ғауға ҡуҙғатырға тырышыуҙар байтаҡ буласаҡ. Шуға рәсми сығанаҡтарға ғына ышанырға кәрәк.

Әйткәндәй, ошо телеграм-канал “Пруфы” баҫмаһына һылтанып, Ағиҙел ҡалаһы һыуһыҙ ҡалыуы ихтимал, тигән мәғлүмәт таратты. Хәбәр ителеүенсә, “Башҡортостандың энергетика һатыу компанияһы” 5,8 миллион һумлыҡ бурысы арҡаһында Ағиҙел ҡала һыу каналының һигеҙ объектын электр менән тәьмин итеүҙе сикләргә ниәтләй. Уларҙың мәғлүмәттәре буйынса, һүндереүҙәр ҡануниәткә ярашлы этаплап индерелергә тейеш.

Ағиҙел хакимиәтендә һыуҙы һүндереү тураһындағы мәғлүмәтте кире ҡаҡтылар. Һыу биреләсәк, һүндерелмәйәсәк. Ысынлап та, предприятиеға ҡарата электр энергияһын биреүгә сикләүҙәр индерелгән. Әммә, хакимиәттә билдәләүҙәренсә, был сикләүҙәр һыу менән тәьмин итеү һәм һыуҙы ағыҙыу объекттарына ҡағылмай. Бөтә мөһим узелдар һәм агрегаттар штат режимында эшләүен дауам итә.

Шулай уҡ хакимиәттә хәл контролдә тотола һәм уны хәл итеү өсөн бөтә кәрәкле саралар күрелә, тип өҫтәнеләр.

Социаль селтәрҙәрҙә хәбәр таралды: Туймазы районының Түбәнге Троицк ауылы халҡы Александр Бастрыкинға зарланған. Кешеләр 1930 йылда төҙөлгән баракта йәшәй, йорт авария хәлендә, емерелергә тора, ә уларҙы бер кем дә яңы йорттарға күсермәй һәм ярҙам күрһәтмәй.

Ысынбарлыҡта хәл нисек? Ә хәл “яуыз чиновниктар кешеләрҙе емереклектәр аҫтына ташлауҙан” бер аҙ ҡатмарлыраҡ.

Матросов урамындағы 44-се йорт ысынлап та авария хәлендә. Был уйлап сығарылмаған. Уны авария хәлендәге һәм һүтелергә тейешле тип таныу тураһында ҡарар 2024 йылдың 17 декабрендә сыға. Һәм халыҡты суд ҡарары буйынса 2027 йылдың 31 декабренә тиклем урынлаштырырға бурыслы булалар (тәүҙә ул 2029 йыл була).

Әммә проблема бар. Дәүләт программалары буйынса алдараҡ был йортто бушатырға ярамай. Закон шундай: программалар 2022 йылдың 1 ғинуарына тиклем авария хәлендә тип танылған йорттар өсөн генә эшләй. Ә был йорт 2024 йылдың аҙағында ғына исемлеккә индерелә. Формаль рәүештә чиновниктар федераль ҡағиҙәләрҙе боҙмайынса үҙ башынан юғарыраҡ һикерә алмай.

Әммә иң мөһиме был түгел. Иң мөһиме – кешеләргә ярҙам тәҡдим иткәндәр. Хатта бер нисә тапҡыр.

Йортта йәшәүселәргә ваҡытлыса торлаҡ — шул уҡ ауылда урынлашҡан ятаҡта (Октябрь урамы, 32 адресы буйынса) тәҡдим итәләр. Ҡандра, Беренсе Май, Ҡарамалы-Ғөбәй, Собханғол ауылдарында ла фатирҙар тәҡдим итәләр. Ишетәһегеҙме? Икенсе районда түгел, йөҙ саҡрым алыҫлыҡта түгел, ә эргәлә. Кешеләр күсеп китеүҙән баш тарта. Был һүҙҙәр менән түгел, ә документаль рәүештә теркәлгән.

Күп кенә фатир хужаларының һыу, яҡтылыҡ, йылылыҡ, капиталь ремонт һәм хатта сүп-сар сығарыу өсөн ҙур бурыстары бар. Был бурыстар арҡаһында идара итеүсе компания йортто хеҙмәтләндереүҙән баш тарта. Икенсе подъезда газды һүндерәләр. Шул уҡ ваҡытта торлаҡ хужалары йортҡа үҙҙәре идара итеү өсөн ТСЖ булдырмаған — был уларҙың хоҡуғы, әммә уларҙың яуаплылығы ла.

Ауыл советы хакимиәте яңы йорт төҙөй алмай – урындағы бюджетта аҡса юҡ. Эйе, йорт авария хәлендә. Эйе, унда йәшәү ҡурҡыныс һәм дөрөҫ түгел. Әммә “бер кем дә ярҙам итмәй һәм бер кем дә бер нәмә лә эшләмәй” тип әйтеп булмай. Йортта йәшәүселәргә ваҡытлыса торлаҡ та, башҡа тораҡ пункттарҙа фатирҙар ҙа тәҡдим ителә. Үҙҙәре баш тартҡан. Бурыстарҙы үҙҙәре йыйған. ТСЖ-ны үҙҙәре төҙөмәгән.

Әленән хәл итерлек берҙән-бер юл – ауыл хакимиәтенә мөрәжәғәт итеп,  ваҡытлыса хәүефһеҙ торлаҡҡа ризалашыу.

“Өфө LIVE” “Бәйләнештә”-паблигы Өфөлә 17 йәшлек мигрант баланы тубыҡландырып ҡуйған тигән яҙма баҫтырып сығарҙы. Унда раҫланыуынса, йәш кешегә 8 һәм 11 йәшлек ике малайҙың тәртибе оҡшамай, шунан һуң ул уларҙы подъезда ҡыуып етә, малайҙың береһен ҡурҡыта һәм кәмһетә башлай. Авторҙар шулай уҡ, полиция хулигандың шәхесен асыҡлаған һәм хәҙер уны эҙләй, тип яҙа.

Беҙ мәғлүмәтте тикшерҙек һәм бындай осраҡтың Өфөгә ҡағылышы юҡлығын асыҡланыҡ.

Рәсәй Тәфтиш комитеты мәғлүмәттәре буйынса, Енәйәт эшен Рәсәй Тәфтиш комитетының Мәскәү өлкәһе буйынса Баш тәфтиш идаралығы тикшерә. Ваҡиға Мәскәү өлкәһенең Балашиха ҡалаһында булған.

Бынан тыш, Тәфтиш комитетының рәсми хәбәрендә фигуранттың ҡайҙалығы асыҡланған һәм яҡын арала ул тәфтишсегә һорау алыу өсөн килтереләсәк тип күрһәтелә.

Ни өсөн шикле пабликтар башҡаларҙың ваҡиғаларын Башҡортостанға күсерә һәм беҙҙең кешеләрҙә ваҡиғалар урыны тураһында ялған фекер тыуҙыра — һорау риторик. Беҙ иһә факттарҙы ялғандан айырыуҙы дауам итәсәкбеҙ.

*каналдар сит ил агенттары реестрына индерелгән.