ҺИН ГЕНƏ... (ХИКƏЙƏ)

Сабиры ҡунаҡтарҙы оҙатып киткəс, һауыт-һабаһын йыйыштырҙы, бүлмəлəрен бөхтəлəп сыҡты Гөлкəй: донъяһы ялт итеп тора! Бəй, нишлəп оҙаҡланы һуң əле ире? Ҡунаҡтарҙы өйөнə тиклем оҙатҡан хəлдə лə бығаса ҡайтыр ине. Ауыл ҙур түгел, иң алыҫ тигəне лə эргəлə генə йəшəй инде уның. Гөлкəй, яурынына селтəр шəлен генə һалып, ишек алдына сыҡты. Ниндəй сихри матурлыҡ! Төн уртаһы етеп килə, күктə əкиəти алтын алҡаға оҡшап ай эленеп тора. Айҙың йөҙөн бер ҡаплап, бер асып, болоттар йөҙə. Болоттарға оҙағыраҡ ҡараһаң, күк йөҙө диңгеҙҙе хəтерлəтə... Ана, ҡайһылай ирмəк бер болот. Хас балыҡ. Күрсе, күрсе! Гөлкəй йөрəкһеп тупһанан йүгереп төштө лə шар асыҡ ҡалған ҡапҡа яғына йүнəлде. Теге болот икенсе ҡиəфəткə инмəҫ элек Сабирға күрһəтергə ине. Гөлкəйҙең күккə ҡарап илəҫлəнеүе лə Сабирҙың үҙенəн башланды түгелме əле? Ғаилə ҡороуҙарына икенсе йыл ғына ине. Ташуй үренə елəккə барғайнылар. Эйе шул, елəккə. Яҡын ғына күренһə лə, үр булғас, ах та ух килеп саҡ барып еттелəр... Юл тар ғына, етəклəшеп тə булмай, етмəһə, малай-шалайҙыр инде, кеше буйы булып үҫкəн арышты ике яҡтан услап-услап бөгөп, ишеп киткəн. Елəк күтəреп ҡайтҡан ҡыҙҙар элəгеп йығылһын, йəнəһе. Сабир шуларҙы иплəп кенə сисеп, баҫтырып китте. Бер услам бик таушалғайны, йығыла ла тора. Сабир тəки ныҡышып, баҙыҡ һабаҡтарға терəп, артҡараҡ янтайтып, турайтып китте. Үҙе бала һымаҡ ҡыуанды. «Минең кəлəш алдында ана шулай смирно торорға кəрəк, һары мыйыҡтар!» – тип, арыштарға күҙ ҡыҫып алды. Хəленəн килһə, ошо баҫыуҙы ҡосағына алып иркəлəр ине ул. ...Эйе, теге болот хаҡында ине бит əле уйы. Ташуйға менеп еттелəр ҙə, ҡолас киреп үҫкəн ҡарама сатыры аҫтына ял итергə ултырҙылар.– Гөлкəй, күҙ һал əле ауылға, ус төбөндəгелəй, – Сабир аҫтағы күренеште барлай. – Ана, Маһира инəйҙəр мунса яҡҡан, төтөнө ирмəк сыға, эйеме? Гөлкəйҙең ҡарашы ауылды уратып күгəреп ятҡан тауҙарға текəлгəйне. Сабир быны һиҙептерме, йəһəт кенə һүҙен бороп ебəрҙе: – Гөлкəй... Яңыраҡ тауҙағы бесəнлектə булдым əле мин. Ғүмер баҡый тапалып эштəн сыҡҡан, тырматып, үлəн сəсеп ҡарарғамы əллə тип уйлағайным. Шунда, аҡландың төпкөлөндə, йəнəш кенə ике ҡайын да үҫə икəн... – Сабир туҡталып торҙо ла, төшөнкө генə өҫтəп ҡуйҙы, – береһенə «Гөлкəй», икенсеһенə «Таһир» тип яҙылған. – Китсе əле, бына һиңə бер сал тарих, – Гөлкəй көлөп ебəрҙе. Кəйефе шəп ине һəм иренең əйткəндəре күңелен һиҫкəндереп ебəрһə лə, үткəндəрҙе хəтерлəп торманы. Сабир ҙа һүҙҙе оҙайтманы, салҡан ятып болоттарҙы күҙəтергə тотондо. – Анау аҡ болотто күр əле, Гөлкəй. Хас та... Йə, һин кемгə оҡшатаһың? – Айыуға. – Ныҡлабыраҡ, теклəберəк ҡара, хас та күрше бабай ҙаһа инде. Аҡ сəсле, аҡ һаҡаллы. Сабир ҡалҡынып, ҡатынының күҙҙəренə ҡараны. Гөлкəй уның ҡара бөҙрə сəстəрен бармаҡтары менəн тарағандай итте. Бына уның бармаҡ остары саҡ ҡына, Гөлкəй үҙе һиҙерлек кенə итеп дерелдəй башланы. Ə үҙе иренең ҡарашына арбалғандан арбала барҙы, йəне-тəне ирене, илəҫлəнде. Йөрəгенең дөпөлдəп ҡағыуын тойоп, Сабирҙың ҡосағына һыйынды. Сабир уны көслө белəгенə һалып бəүелдергəндəй итте, иркəлəп сəстəренəн, күҙҙəренəн үпте... – Кит, иҫəр, ана, бөтə ауыл ҡарап тора, – тигəн булды Гөлкəй, түбəнгə ымлап. – Ҡараһа, үҙ ҡатынымды ҡосаҡлап үпкəндəн ни хилафлыҡ? – Кит, беҙ былайтып ултырһаҡ, бер тултырмыш та елəк йыя алмаҫбыҙ, буш силəк һөйрəп ҡайтырбыҙ... – Ысынлап та, ана, ҡояш Аҡ ҡаяға һыртлап бара. Уйҙың йүгəне юҡ, тигəндəре шулдыр инде. Əҙ генə ваҡыт эсендə күпме хəтирə уҙҙы күҙ алдынан. Ҡайҙа һуң Сабир?! Гөлкəй, хəүефлəнеп, тирə-яҡты байҡаны. Күл буйында, ҡарт өйəңке аҫтындағы эскəмйəлə, кемдер ултыра түгелме? Тəмəке баҙлағандай, улай тиһəң, Сабирҙың тəмəкене ташлауына байтаҡ инде. Гөлкəй шул яҡҡа атланы. – Сабир? Эйе, был ул ине. Нишлəп элеккелəй атылып өйөнə ҡайтмай, бында ултыра. Гөлкəй балаларҙы ла көндөҙ үк өлəсəйҙəренə алып барып ҡуйҙы: иркенлəп ҡунаҡ һыйларбыҙ, һуңынан икəүлəп, башты башҡа терəп кенə, серлəшеп таң аттырырбыҙ, тигəйне. – Сабир, шыл əле саҡ ҡына, мин дə ултырайым. – Юҡ, алдыма ултыр, эскəмйə еүешерəк шикелле. Иренең шулай итəғəтле булыуына өйрəнергə лə ваҡыт инде Гөлкəйгə. Ни тиһəң дə, ун биш йыллап бергə йəшəп ташланылар ҙабаһа. Барыбер өйрəнə алмай. Бына əлегелəй күңеле тула ла китə. Əллə инде атаһының əсəһенə ҡарата тупаҫлығын күреп үҫкəнгə... – Сабир, уф, тəмəке тартаһыңмы? – Юҡ та, Марат тартҡас, мин дə берҙе тоҡандырғайным шунда. – Мараттар күптəн төш күреп йоҡлап яталыр инде. – Бик ҡəнəғəт булып ҡайтып киттелəр, ҡунаҡ һыйлай белəбеҙ икəн. Гөлкəй... Марат та, ҡатыны ла һинең класташтарыңмы? – Эйе шул, əйткəнем бар ҙа инде. – Ə теге, бөгөн һин йырлаған йырҙы кем сығарғайны? – Кем булһын, композитор инде. – Марат əйтə, уны Таһир сығарғайны, ти... Г өлк ə й г ə əллə н и с е к т ə ь ҫ и р и т т е б ыл һ ө йлə ш е ү. Ү ҙ е лə а ң ғ а р м а ҫ т а н, и р е н е ң м у й ы н ы н а һ а р ылғ а н ҡ улда р ы н н и с е к һ елк ə т а р т ы п алһ а, ш ула й һ елк е т ə б а ҫ ы п ҡ а й т т ы ла к и т т е. С а б и р улт ы р ҙ ы ла ҡ алды. Гөлкəй бəлə к ə й м е ндə р ҙ е һ алы п ҡ ы н а ди в а н ғ а я т т ы, й ө р ə г е н е ң я р һ ы у ы н б а ҫ а алм а й а ҙ а пла нды: « М и н, ди у а н а, у н ы и р к əлə й е м, у ғ а а н а у б алы ҡ ҡ а о ҡ ш а ғ а н б о л о т т о к ү р һ ə т ə й е м т и п а ш ҡ ы н ы п я н ы н а б а р ғ а н б ула м, ə ул? ». Нишлəптер тағы шул б а я и ҫ к ə т ө ш к ə н, елə к к ə б а р ғ а н к ө н к ү ҙ алды н а к илде. С илə к т ə р е т улы п к илə и н е, Г өлк ə й т ү ҙ м ə й, ҡ а й т а й ы ҡ т а ҡ а й т а й ы ҡ, т и б а шла н ы. С а б и р, т улт ы р ғ а с т улт ы р а й ы ҡ и нде, тигəйне, иланы ла ебəрҙе. Эй һармаҡ саҡ булған да инде. Тегеһе аптырап ҡалды. Ҡатынын саҡ тынысландырҙы. – Йə, ни булды, Гөлкəйем? – Ана бит, күрсе. Гөлкəй күҙҙəре менəн күкрəк тəңгəленə ымланы. Бəй, ике түше лə төймəлəй генə булып еүешлəнгəн дəһə – һөт тиртə, бəпесе, Əлфиəһе, имергə һорай, илай булыр. – Гөлкəйем, иҫəркəйем, ниңə шундуҡ иҫкəртмəйһең, мин ни, уйһыҙ- хəсрəтһеҙ йөрөйөм. Ҡайтабыҙ, ҡайтабыҙ, хəҙер үк Əлфиə янына осоп ҡайтып етəбеҙ! Сабир шунда тағы бер ирмəк ҡылығын күрһəтте. Ҡапыл тубыҡланып, ҡатынының елəк һутына буялып бөткəн ҡулдарын үбергə тотондо. Гөлкəй ҙə, əллə ҡаушап, быуынһыҙланып, уның ҡаршыһына тубыҡланды. Сабир теге төймəлəй генə булып торған ике тапты үпте лə, башын ҡатынының күкрəгенə терəп, тынып ҡалды. Уның ҡуйы бөҙрəлəре Гөлкəйҙең эйəгенə, ирендəренə ҡағылды... Гөлкəй əле лə шул бөҙрəлəрҙең һəр бөртөгөн наҙларға, бармаҡтарына урап сығырға телəп, ҡулын һуҙҙы – эргəлə ул юҡ ине. Эйе, ул бит унда, күл буйында ҡалды. Туҡта, нимəгə болоҡһой һуң əле Сабир? Нимəгə?! Таһир сығарған йырҙы мин йырлап ултыра буламмы? «Йəшлегемдə мин бер гөлдө яраттым...» Ошо йырҙы инде. Эйе, уны тəүлəп ауылда ул йырлағайны. Моғайын, Маратҡа, үҙем сығарҙым, тигəндер. Маҡтанырға ярата ине шул. Таһир... Туғыҙынсыны тамамлаған йылда... Бер көндө ҡустыһы, алан-йолан ҡаранып, Гөлкəйгə бер хат тотторҙо. Апаһы уҡып бөткəнсе үҙе шунда мыш-мыш килеп танауын тартып торҙо. Йəнəһе, яуап көтə. Танышыу хаты ине был. Исеме ҡуйылмаған. Кемдəн икəн? Гөлкəй ҡустыһынан һорауҙы ғəрлек тип тапты. Хатты кире уҡып сыҡты. Бəй, таныш ҡул бит, эйе, эйе, быны класташы Таһир яҙған. Уф, ҡайһылай ҡыҙыҡ! Кисен əхирəте Динə менəн уйынға сыҡтылар. Йəштəр, йəй етһə, ауыл осона сыға торғайны. Нимə тип клубта, тынсыуҙа саң туҙҙырырға? Əле студенттар ҡайтып өлгөрмəгəн ваҡыт, унынсылар имтихан бирə. Уйындың төп хужалары улар – Гөлкəйҙəр. Бына уйын башланды. Таһир гармун тартып ебəрҙе. Парлап бейергə тотондолар. Арғы ос Гəрəй Гөлкəйҙе бейергə саҡырҙы, аяҡтары арыу ғына йəплəшеп китеүгə, көй туҡталды ла ҡуйҙы. Гəрəй менəн Гөлкəй һерəйешеп уртала тороңҡоранылар ҙа, ситкə барып баҫтылар. Гөлкəй, ул йылды ҡапыл һонторайып үҫеп киткəнлектəн, буйынан оялғандай итə ине. Шуға ла гел Гəрəй менəн бейергə тырыша, сөнки егет унан ҡалҡыуыраҡ. Ə Таһир, юрамал əллə, инде улар уртаға төштөмө, гармунын тартмай ҙа ҡуя... Гөлкəйҙең егеттəр тип елкенеп бармаған күңеленə шунан һуң əллə ни булды. Һиҙеп ҡалған əхирəттəре уның йөрəген ҡуҙландырып ебəрҙе: «Таһирҙың һиңə күҙе төшкəн!». Ҡыҫҡаһы, тоҡанды мөхəббəт. Унынсы класс төш кеүек кенə үтеп китте. Имтихандарҙы уңышлы ғына бирһə лə, Гөлкəй институтҡа барманы. Бер йыл эшлə п, ə ҙ е р ə к к е й е м - һ алы м й ү н ə т е п алы р ғ а б улды. Т а һ и р ҙ а а у ылда ҡ алды: к илə һ е к ө ҙ г ə – а р м и я ғ а. Кис һайын тигəндəй осраштылар. Йə ш с а ҡ т а а р ы й һ ы ң м ы н и ул. Э ш т ə н һ у ң т а м а ҡ ялғ а п ала һ ы ң да, т а ғ ы б елə г е ң ə к ө с, й ө р ə г е ң ə дə р т т улғ а н ы н т о й о п, һ ө й г ə н е ң я н ы н а а ш ы ғ а һ ы ң. Һө й г ə н е ң... Б ы н ы ң ш ула й и к ə нле г е н ə б а ш т а Г өлк ə й ш и клə н м ə н е лə. Б ө т ə ҡ ы ҙ ҙ а р ҡ ы ҙ ы ҡ ҡ а н е г е т т е ң й ə р е б улы у ү ҙ е н и т о р а! Т и к б а р ы б е р ғ ү м е рле к к ə һ у ҙ ылм а н ы б ыл ду ҫлы ҡ. Н и м ə н ə н б а шла нды һ у ң һ ы у ы н ы у ? Һы у ы н ы у... Н и ндə й й ə н ө ш ө т к ө с, а я у һ ы ҙ һ ү ҙ. Э й е, н и м ə н ə н ? Б əлк и, Таһирҙың уға Гəрəй бүлəк иткəн сəскəлəрҙе һындырып-һындырып ырғытҡанынан һуңдыр? Бəлки, егеттең өлəсəһе ҡəҙерлəп һаҡлаған бирнə таҫтамалын ауылда йыр-əкиəт, ҡул эштəре йыйып йөрөгəн этнографтарға һатҡанын ишеткəндəн бирлелер? Бирһен дə, ти, берəй музейҙа торор ине, ə өлəсəһенең төҫөн ниңə аҡсаға алмаш- тырырға? Ҡарсыҡ бик һуҡранған, тиҙəр. Эйе, «бəлки»ҙəр күп инде. Күңел яйлап һыуына барҙы, ятһырай барҙы... Егетенең ҡылыҡтарына ҡыҙ икенсе күҙлектəн ҡарай башланы. Бер кисте, шулай, ҡайтып баралар, Таһир, ғəҙəтенсə, ҡулын уның яурынына ҡуйып атлай. Тəмəке көйрəтə. Ҡасан ғына үҙен бəхетле күреп барыр ине əле, был юлы ғəрлəнде лə китте Гөлкəй: «Ал ҡулыңды, һине нишлəп мин йөкмəп килергə тейеш». Таһир ғəфү үтенһə, үтер ҙə китер ине. Юҡ, ҡулын кеҫəһенə тығып, эре генə атлап ҡайтты. Артабан да сəбəп өҫтөнə сəбəп өйөлдө лə торҙо. Гөлкəй киске уйын- ға һирəгерəк барҙы. Ул арала, Таһир ауылға килгəн бер ҡунаҡ ҡыҙ менəн йөрөй икəн, тигəн һүҙ таралды. – Ысынмы шул һүҙ, Таһир? – Гөлкəй, һиңə тиң ҡыҙ юҡ. – Тураһын əйт, ысынмы? – Һин бигерəк, Гөлкəй, əйтерһең, берəүҙең законлы ҡатыны, нимə да ула ш а һ ы ң ? – Ы с ы н м ы, т и м ? – Н у, ы с ы н, ы с ы н! К ү ң еле ң б улды м ы и нде ?! Ү ҙ е ң дə б и т Г ə р ə й ҙ е ң с ə с к əлə р е ө с ө н к ү ҙ й ə ш е с ы ғ а р ы п ила п т о р ҙ о ң. Бер һүҙ ҙə əйтмəй, ҡырт боролоп ҡайтты ла к и т т е Г өлк ə й. С ола н и ш е г е н ш ы м ғ ы н а а с ы п и нде лə, т ө п к ə р ə к у ҙ ы п, к ə р ə к - я р а ҡ ҡ у й ылғ а н а ғ а с һ и к е н е ң с и т е н ə б а р ы п улт ы р ҙ ы. Ҡ ы й ы н и н е у ғ а, б и к ҡ ы й ы н и н е. Ш ул с а ҡ ө й и ш е г е а с ылды, ə с ə һ е н е ң т а у ы ш ы и ш е т елде. – Уф, əҙерəк асайыҡ əле бынау ишекте, бигерəк тынсыу. Бөгөн икмəк һалғайным, əллə шуға... – Асып тор шул, һауа керһен. Əсəһенең əхирəте Мəғүҙə апай килгəн икəн, уның тауышы. Ирекһеҙҙəн уларҙың хəбəре ҡолағына яғылды. – Бер ғибрəт һөйлəйем тип килгəйнем əле һиңə. Ҡыҙың минең ҡəйнеш менəн, Таһирҙы əйтəм, бик мөхəббəт тиҙəр, белəһеңме? Гөлкəй ултырған көйө ҡымшанмай ҡатып ҡалды, асыуы килде: мөхəббəт тə икəн, ти, нимəһе ғибрəт һуң уның? Ə эстəн урыҡ-һурыҡ һүҙ ишетелə. – Мин əйтмəһəм, кем əйтһен, ҡолағыңа киртеп ҡуй, тим. Йөрөтмə ҡыҙыңды уның менəн, елəк кеүек бала, йə əрəм булып ҡуйыр... – Юҡты һөйлəмə əле, үҙебеҙҙең урам малайы, бер класта уҡынылар. – Шулай ҙа ул, кешенең эсен ярып ҡарап булмай. Ярар, ул хəтлемен һөйлəмəм тигəйнем, һөйлəйем инде. Бер кис, өйөмдө биклəп, күршегə сығайым тип торһам, ҡапҡанан Таһир килеп инде. Ул шулай һирəклəп хəл белергə ингелəй. Ағаһы мəрхүм булһа ла, еңгə күргəс, рəхмəт инде уныһы... «Еңгə, бер ҡыҙ менəн танышҡайным, əҙерəк һөйлəшеп ултырырға ине, асҡыс ҡалдыр əле», – тисе был. Нимə тиергə белмəнем, уңарсы ул усымды астырып, асҡысымды ала һалды. Нүжəли минең əхирəттең ҡыҙы шулайтып йөрөй икəн, тип, ҡапҡа төбөндə торған ҡыҙҙың эргəһенə барып теклəп ҡараным. Əхирəт, нимə һикереп торҙоң, ана, ултырғысың ауа, тот, ултыр. Гөлкəй түгел ине ул, тыныслан. Беҙҙең ауылдыҡы түгел, ҡунаҡ ҡыҙ икəн. – Шунан? – Шул. Иртəн һыйыр һауам тип ҡайтһам, тегелəр икəүлəп минең карауатта йəн белмəй йоҡлап яталарсы. Быяланы зыңҡылдатҡансы туҡылдатҡайным, һикерешеп тороп кейенə башланылар. Теге ҡыҙ шым ғына сығып китте, Таһирҙы ебəрмəнем, тороп тор, мин əйтəм, һөйлəшəһе һүҙ бар. Оятһыҙ, тим, нишлəп ҡыҙ баланы улай хур итеп йөрөйһөң. Ишшү, етмəһə, минең өйөмдə. «Еңгə, юҡҡа туҙынаһың, – ти был, иҫе лə китмəй, – үҙең күрҙең бит, мин уны һөйрəклəп килтермəнем. Ə ниңə, йəшлектең бер кисен бер сибəр менəн уҙғарғанмын икəн...» Биллаһи, бына шулай тине. (Дауамы бар). Гөлкəйгə бысраҡ һыу һиптелəрме ни. Ул, ытырғанып, бөтə тəне менəн ҡалтырай башланы. Кис тə һыуытып ебəрҙе, ахыры. Бына əсəһе лə ишекте япты, хəбəрҙəре тынды. Нишлəргə? Шым ғына эскə инеп ятты. Таң атҡансы керпек тə ҡаҡманы. Төрлө уй борсоно, əрнеүле хистəр йөҙəтте уны. Хыянатмы был, улай тиһəң, улар бербереһенə вəғəҙə бирешмəгəн. Боҙоҡлоҡмо? Бəлки, Таһир теге ҡыҙҙы яраталыр? Ə уны, Гөлкəйҙе, яратмаймы? Шулай ауыр икəн ул тəүге хистəреңдəн ваз кисеүҙəре! Хатта һөйөүеңə үҙең мөкиббəн ышанып етмəһəң дə, ауыр. Аңлатып бирерлек тə түгел быны. Минминлектең ҡыйырһыныуымы, йəшлек хыялынан яҙырға телəмəүме? Нимəлер инде... Таһир, ҡыҙ ул хаҡта һорамаһа ла, төпсөнмəһə лə, аңлатырға уҡталды: – Аңла һин мине, Гөлкəй. Һиңə ҡарата мин бит шундай уйҙа булманым. Ҡосаҡларға, үбергə лə ҡыймауымды үҙең белəһең. Ə ул... Ул үҙе шулай еңел холоҡло... – Гөлкəй өндəшмəгəс, ул тағы ҡабынып китə. – Ə, белгең килһə, егеттəрҙең береһе лə ситкə ебəрмəй ундай осраҡты. Аңламаны уны Гөлкəй. Таһир нишлəргə белмəй үрһəлəнде. Əле бына иҫкə төшһə, йəл дə булып китə ул. Бер көндө ауылда ҡалған класташтары менəн Ҡыҙҙар тауына барҙылар. Бесəндəн һуң булыр, үлəн тапап йөрөмəҫтəр ине. Шунда Таһир ҡайҙалыр юҡ булып торҙо ла, инəлеп-инəлеп Гөлкəйҙе аҡлан ситендəге пар ҡайын янына саҡырҙы. Гөлкəй телəр-телəмəҫ кенə барҙы. Ҡайындарға күҙ һалғас, саҡ ҡысҡырып ебəрмəне. Уларҙың ап-аҡ тəненə бəке менəн уйып «Гөлкəй», «Таһир» тип яҙылғайны. «Мəңгелеккə, ғүмерлеккə ошо ҡайындар кеүек пар булайыҡ», – тине Таһир. Гөлкəй ҡайындарҙың яраларына усын ҡуйҙы. Ҡайындар илай ине... Ҡыҙ ҙа күҙ йəштəрен тыя алманы. – Таһир, бөттө, бүтəнсə мөхəббəт хаҡында һөйлəмə! Тик уйлама мин һине көнлəшеп ташлай икəн тип. Улай түгел. Ярата алмайым һинең кеүекте... Хыялымда бөтөнлəй икенсе кеше йəшəй. Мин уны көтəм. Ана шунан һуң бит инде Таһир, Гөлкəйҙең бүтəн егете бар икəн, тип һөйлəп сығарҙы. Тап шул ваҡытта теге йырҙы ҡайҙандыр отоп алып, йырлап йөрөнө: Тəҙрə төптəренəн гөлөм, ай, юғалды, Əйтегеҙсе, дуҫтар, уны кем алды... Бөгөн килеп, шул йырҙы Гөлкəй ҡунаҡ алдында моңайып йырлап тора була инде, ə? Гөлкəй, əҙерəк үпкəлəшеп алған саҡтарында Сабирҙың беренсе булып аҙым яһауына күнегеп, иренең яратҡанын белгəн ҡатындарға хас булараҡ, үҙ һүҙлəнеберəк, иркəрəк булып китһə лə, был юлы бөтə йөрəге менəн аңланы: ике араға баҫманы үҙе һалырға тейеш. Тиҙ генə кейенеп, Сабирҙың пинжəген алып сыҡты ла күл буйына ы ң ғ а йла н ы. И р е һ а м а н ш у нда улт ы р а и н е. Т а ң а т ы п к илə лə һ ə, а н а, Аҡ ҡая яғынан алһыу-һары нур эркелə. Гөлкəй һаҡ ҡына, килеп иренең иңенə пинжəген һалды. Ҡарт өйəңкелəрҙең япраҡтары тымыҡ ҡына таңғы елгə елберлəп, көмөш устарын бер асып, бер йомоп алған кеүек тойола. Сабирҙың сикə сəстəрендə лə көмөш күренə. – Сабир, йəнем, əйҙə ҡайтайыҡ. Йырҙың йыртығы юҡ тигəндəй, йырланған инде. Ул сығарған йыр түгел. Əгəр ҙə шундай йырҙар сығарырлыҡ кеше булһа, бəлки... – Гөлкəй!.. Сабир, ҡатынын ҡосағына һыйындырҙы ла: «Əйҙə, балаларҙы алып ҡайтайыҡ», – тине. Гөлкəйҙең əсəһе балаларҙы уятманы: «Йоҡоһо туйғансы йоҡлап, сəй эсеп ҡайта ул кеше өлəсəйҙəн, – тип кенə ҡуйҙы. – Барығыҙ, ана, үҙегеҙҙең бүлмəгеҙгə инеп, əҙерəк серем итеп алығыҙ, ныҡ иртə бит əле. Мин барыбер йоҡлай алмай яфаланам, һыйырығыҙҙы ла үҙем ҡыуырмын көтөүгə». Гөлкəй менəн Сабир эске бүлмəгə үтте. Өс йыл ошонда йəшəне улар. Сабир был ауылдыҡы булмағас, ҡайҙа барһындар. Кеше əҙерəк һөйлəп алды ла, тынды, гел бер һүҙҙе ҡуйыртырлыҡ түгел, до нъя ү ҙ г ə р е п т о р а. Г өлк ə й б а ш ы н и р е н е ң б елə г е н ə һ алды. И к е һ е лə й о ҡла р ғ а т и п к ү ҙ й о мдола р. Ə м м ə ҡ а й ҙ а и нде ул й о ҡ о! С а б и р н и у йла ғ а нды р, Г өлк ə й ҡ а б а т й ə шле г е н ə б а р ы п у р а н ы. Уҡырға тағы бармай ҡалды. Таһир армияға алынды. Г өлк ə й г ə: « К ө т м и н е, з и н һ а р, к ө т к е н ə, б е ҙ ҙ ə н дə б ə х е тле к е ш е б улм а ҫ », – т и п к и т т е. Ə Гөлк ə й к ө т м ə н е. Ураҡ бөтөп килгə н м əл и н е. К олх о з ғ а а у ыл х ужалы ғ ы и н с т и т у т ы с т уде н т т а р ы я р ҙ а м ғ а к илде. Əле г е лə б а я ғ ы, Д и н ə й ө р ə к һ е п к иле п и нде лə: « Ə й ҙ ə, к л у б ҡ а, с т уде н т т а р т а н с а о й о ш т о р а », – т и п, алы п к и т т е. Ы с ы нла п т а, е г е р м елə п е г е т, ө с -дү р т ҡ ы ҙ к илг ə й н е, – а г р о н о млы ҡ ҡ а, и нже н е р - м е х а н и клы ҡ ҡ а у ҡ ы й ҙ а р и к ə н. Б ы н а пла с т и н к а у й н а й б а шла н ы. В аль с. Г өлк ə й в аль с т ы б и к т ə я р а т а. Т и к о ш о т и клем е г е т т ə р б а р ҙ а Д и н ə м е н ə н ө й ө р өлө п б улм а й ҙ а и нде. Шулай уйлап та өлгөрмəне, бер егет килеп уны уртаға саҡырҙы. Гөлкəй, əҙерəк тулҡынланыуы баҫылғас, егеткə күҙ һалды: буйһыу, бөҙрə сəсле. Төҫкə артыҡ матурҙан түгел, һөймəлекле, тиҙəр ундайҙарҙы. Шул саҡ уның ҡарашы егеттең ҡарашы менəн осрашты. Ғəжəп күҙҙəр! Ҡуңыр йөҙҙө асылтып торған зəңгəр күҙҙəр. – Таныш булайыҡ, минең исемем Сабир. – Ə мин Гөлкəй. – Шулайҙыр, мотлаҡ гөлө барҙыр, йə Гөлсибəр, йə Гөлдəрҙер тип уйлағайным. Артабан дуҫлашып киттелəр. Гөлкəйҙең атаһы үлгəнгə биш йыл ине инде. Малға бесəнде əсəһе менəн икəүлəп əҙерлəйҙəр, туғандары ҡул араһына инеп етмəгəн əле. Сабир быны белеп ҡалып, бер көн иртүк өйгə килгəн. «Кисə комбайнды Теүəш баҫыуына ҡыуғанда, бер сабынлыҡ күрҙем, ҡурпыһы шəп үҫкəн, əйҙəгеҙ, шуны барып сабабыҙ», – ти. Əсəһе аҙап китте хатта. «Колхоз сабыны ул», – тигəн булды. Сабир ул яҡты алдан хəстəрлəгəн икəн, бригадирҙан рөхсəт һораған. Өсəүлəп барып, байтаҡ бакуй һелтəп килделəр. Өс йөк бесəне сыҡты. Һатам тип ауыҙланған һыйыры һатылмағас, əсəһенə хəҙер Сабирҙан да һəйбəт егет юҡ инде. Əллə ҡасан һорашып белеп бөткəн: «Өлəсəй ҡулында үҫкəн икəн. Əйтəм, бигерəк итəғəтле. Бəлəкəйҙəн бесəн сапҡан, ҡарсыҡты аҡтан өҙмəйем, тигəндер инде. Ата-əсəһе уҡытыусы булған, районға барғанда машина менəн аварияға элəккəндəр. Бигерəк йəшлəй əрəм булғандар инде...» – тип һөйлəп-һөйлəп ала. Күп тə үтмəй, Сабир иптəш егете менөн Гөлкəйҙəр колхозына практикаға килде. Орлоҡ əҙерлəүҙə бергə эшлəнелəр. Агитбригада о й о ш т о р ҙ ола р. Ə й т к ə ндə й, С а б и р ҙ а г а р м у н с ы б улы п с ы ҡ т ы, концерттарҙа уйнап, бөтə ауылдың һушын алды. Шунан студенттар тағы уҡырға, дəүлəт имтихандары бирергə ҡайтып китте. Сабир колхозға агроном булып килмəксе. Гөлкəй университеттың фи л о л о г и я фа к ульт е т ы н а с и т т ə н т о р о п у ҡ ы р ғ а и нде. Күп тə үтмəй, Сабир агроном булып эшлəй башланы. Сабир Гөлкəйгə дуҫтарса иғтибарлы, яғымлы. Ҡайһы с а ҡ т а, к ү ҙ ҙ ə р е о с р а ш ҡ а нда ғ ы н а, ҡ ы ҙ н и ҙ е р һ и ҙ е н ə. Ул к ү ҙ ҙ ə р ҙ е ң з ə ң г ə р т ө п к өлө ндə т ылс ы м я т а к е ү е к. Ту ҡ т а, н и с е к а ңла ш т ыла р һ у ң əле ула р ? Й ылда н а ш ы у я р а т ы у т у р а һ ы нда һ ү ҙ б улм а н ы. К ө н дə т и е рле к эш а р а һ ы нда о с р а ш ы п т о р ҙ ола р, к и с т ə р е н клу б т а б е р г ə б улдыла р. Б а ш т а ула р ғ а ҡ ы ҙ ы ҡ һ ы н ы п ҡ а р а й ҙ а р и н е, й ə, н и м ə м е н ə н б ө т ө р һ е ҙ ҙ е ң а р а, й ə н ə һ е. То р а - б а р а к ү н е к т елə р. К ү р ə һ е ң, тиңдəштəрҙең ғəҙəти дуҫлығы тип таптылар. Сабир ҙа шулай уйлаймы икəн? ...Сəсеү бөткəн, бесəнгə төшмəгəн бер ара ине, Динə, ул хəҙер ҡалала, отпускыға ҡайтып төштө. Бер кисте ул, йəштəрҙе йыйып, күңел асып алырға уйланы. Гөлкəй өҫтəл əҙерлəште. Ҡунаҡтар йыйылды. Уйын-көлкө, йыр-бейеү тигəндəй... Кəйефле генə ултырғанда, гармун тартып берəү килеп инде. Уның һалдат кейемендə икəнен шəйлəү менəн Гөлкəйҙең күңеле һиҫкəнде. Таһир?! Ул да булмай, Динə: «Таһир, һабаҡташ!», – тип əйҙүклəп ҡунаҡты түргə саҡырҙы. Таһир, ысынлап та – ул. Мыҡтыланып киткəн. Формаһы килешə үҙенə. Былай ҙа һылыу кешегə ни. Отпускыға ҡайтҡан икəн. «Ун көн буйы ауыл гөр килеп торасаҡ», – ти үҙе. Шулай Динəлəргə килеп тə инде, бөтəһен ауыҙына ҡаратып та алды. Əлеге «Минең гөлөм»дө йырлап ебəрҙе. Тауышы! Бына ул, Таһир, Гөлкəйҙе ҡасандыр тəүге мөхəббəт ғазаптарына ду с а р и т к ə н е г е т, ҡ а р ш ыла, г а р м у н у й н а й. С ə с т ə р е н а р т ҡ а т а шла п, ҡаштарын һикертеп, яурындарын уйнатып, бейеү көйөн һыҙҙыра. Башын түбəн эйеп, керпектəрен күтəрмəй генə моңланып, мөхəббəт көйҙəрен тарта. Ə Гөлкəйҙең күңеле елкенə... Унлаған йəш-елкенсəк гөрлəшеп ауыл осона сыҡты. Барып етеү менəн Таһир, гармун уйнамайым, тип инəлтə башланы. Сабирға уйнарға тура килде. Таһир Гөлкəйҙе тансаға саҡырҙы. Тəүге минуттарҙа ҡыҙ осоп ҡына йөрөнө. Шунан ҡапыл аңына килгəндəй, туҡтап ҡалды. Нимə тине əле Таһир? «Уйна, уйна, гармунсы, беҙ үҙебеҙҙең ҡыҙҙарҙы килмешəктəргə бирə торғандарҙан түгел», – тинеме? Əйтерһең, Гөлкəй – əйбер. Əле һин шулаймы ни əле! Гөлкəй Сабирҙан гармунды алып, Таһирға тотторҙо. Уныһы телəр- телəмəҫ кенə барып ултырҙы ла, вальс уйнай башланы. Гөлкəй Сабирҙы үҙе саҡырып тансаға төшөрҙө. – Егетең əҙгə генə ҡайтҡан, улай өҙгəлəндермə уны, – тине Сабир. – Минең иртəгə иртүк районға бараһым бар. Ошо көй бөткəс, ҡайтып китəм. Ул да булмай, көй шарт итеп өҙөлдө. Таһир Гөлкəйҙəр эргəһенə килеп баҫты. «Нишлəп беҙҙең ҡыҙҙар янында сит кешелəр урала?», тип ҡысҡырҙы ул, хəүеф һиҙеп, уратып алған егеттəргə, – аҡылға ултыртырға кəрəк ундайҙарҙы. Таһир һуғам тип һелтəнгəйне, Сабир уның ҡулын тотоп ҡалды. – Тыныслан, мин бер кемдең дə йəрен тартып алырға йыйынмайым, – тип, ул ҡайтыу яғына боролдо. Гөлкəй ҙə, Динəне етəклəп, уның артынан китте. Шулай ҙа һүҙ ҡатырға ғорурлығы ирек бирмəне, һəлмəк кенə атлап барған Сабир янынан йүгереп үтеп киттелəр. Ҡайтып еткəс, тупһаға ултырып икəүлəп илаштылар. Ярай инде Гөлкəйе, Динəһе нимəгə иланы икəн, иҫəүəн? «Яратам мин уны, əхирəткəйем», – тине шунда Гөлкəй, – һиңə генə сисəм серемде». «Тапҡанһың сер, бөтə ауыл белə инде һинең Таһирҙы яратҡаныңды. Бəлəкəйҙəн яратыштығыҙ ҙа инде. «Юҡ, уны түгел, Сабирҙы яратам м и н, Д и н ə », – т и г ə с, ə х и р ə т е т елһ е ҙ ҡ алды. Иртəгəһен Гөлкəй Сабирҙы күрмəне. Ысынла п т а р а й о н ғ а юлла н ғ а н и к ə н. Ш у н а н ул Ө ф ө г ə н и ндə й ҙ е р б е р т ə ҡди м м е н ə н к и т к ə н. К олх о з р ə й е с е к ү р ш е А ҙ н а б а й а ғ а й ҙ а н һ о р а ш т ы р ғ а й н ы, б ыла й т и п а ңла т т ы: «Колхозға район пар ерҙəрен күп ҡалдырырға рөхсəт итмəй. Ə Сабир, парһыҙ булмай, баҫыу ял итергə тейеш, ти. Дөрөҫ əйтə, башлы егет ул. Үҙ һүҙле лə икəн кəрəк саҡта». Сабир рөхсəт алып ҡайтты. Əлеге көндə был бик бəхəсле мəсьəлə, ярай, һеҙҙең ауылда тəжрибə яһап ҡарайыҡ, тигəндəр. Таҙа парҙарҙың файҙаһын иҫбатлағансы байтаҡ ваҡыт үтте əле ул. Унан Сабир баҫыуҙарҙы кəҫ ҡайтармай һөрөү, ҡамыл төбөнə сəсеү идеялары менəн янды. Рөхсəтһеҙ, йəшереп эшлəгəн саҡтары ла булды. Бəлəкəйерəк майҙанда инде, əлеге лə баяғы һынау өсөн. ...Ап-асыҡ булып, күҙ алдына аңлашҡан көндəре килеп баҫты. Əбейҙəр сыуағы ине. Донъя үтə күренмəле күлдəк кейгəн кеүек. Нисектер моңһоу. Күптəн бесəне йыйып алынған аҡланда ҡурпы моронлай. Гөлкəй ике саҡрымда ғына ятҡан Ҡаранйылға ауылынан ҡайтып килə. Ана – Мəндем йылғаһы, ана Ҡарауыл тауы. Тау аръяғында уның ауылы – Мораҙым – ҡул һуҙымы ғына ерҙə ята. Бəй, баҫма ҡайҙа? Төндə ямғыр яуғайны. Шулай шəп булған икəн, баҫманы ағыҙған. Аптырап торғанда, кемдеңдер яҡынлашыуын һиҙеп, боролоп ҡараны. Сабир бит. – Мин анау һырттағы ужымды ҡарарға тип сыҡҡайным əле, һине күреп ҡалдым да... – Нишлəргə икəн, берəй атлы ла килеп сыҡмай. Кисерлекме ни ул Мəндемде, һыуығы елеккə үтə. – Ниңə һиңə берəй, яныңда минең ише арғымаҡ торғанда. – Шаяртмаһаңсы. – Кем шаярта, минме? – тине лə Сабир Гөлкəйҙе күтəреп алды. Ниҙер əйтергə өлгөрмəне, шаптырлатып һыуға төшөп тə китте. – Ҡотороп аҡһа ла, кисеү тəңгəлендə тəрəн түгел ул, мин был яҡҡа ла, а н а, м о т о ц и клды ҡ алды р ы п к и с е п с ы ҡ т ы м, и т е к к ə һ ы у и н м ə н е. – Сабир... Күҙҙəрең ғəжəп һинең... – Гөлкəй, уйнама һүҙҙəр менəн, йəме. Минең дə бит, илəҫлəне п, ышанып ҡуйыуым бар. – Сабир, мин һинең күҙҙəреңде, мин һине... яратам. – ?! – Гөлкəй, əйҙə һыртҡа икəүлəп барайыҡ. Ужымдарҙы һин дə күрерһең. – Əйҙə! ...Гөлкəй сəғəтенə күҙ һалды. Ете лə тулып килə. Сабир йоҡлай. Ирен уятмаҫҡа тырышып, шым ғына тороп кейенде лə, өйөнə йүнəлде. Сабир ҡайтҡанда, Гөлкəй ырҙын табағына киткəйне. Агитатор ул йылдың-йылы. Ə Сабир бөгөн ял итə. Бер аҙна былтырғынан ҡалған отпускыһы бар ине, шуны алғайны... Бына-бына арыш урағы башланырға тора. Эх, етə ҡыҙыу көндəр! Йөрəк дарҫлап тибə башлай, быны уйлаһаң. Яратҡан һөнəре булмаған кешелəр генə быны аңламай инде. Мөхəббəтте татымаған кешелəр менəн берҙер улар. Мөхəббəт... Йөрəге һыҙып əрнеп ҡуйҙы. Шулай ҙа Гөлкəй һаман Таһирҙы уйлай, һағына микəн ни?! Буш арала китап шкафын йыйыштырып алырға булды. Өҫтə генə ятҡан ҡалын дəфтəрҙе ҡулына алды. Шиғырҙар? Эйе, Гөлкəй йəштəн шиғыр яҙыуға һəүəҫ. Дəфтəр өр-яңы ине, бер генə шиғыр яҙылған əлегə – «Һин генə» тип атала. Һин генə... Сабир ашығып уҡый башланы: Күңелемдə, иркəм, һин генə, Булһам ине һиңə тиң генə… Аҫта, ваҡ ҡына хəрефтəр менəн «Сабирға» тип ҡуйылғайны.