Скутер - ике тәгәрмәсле үлемме?

Эшемдән ҡайтыр юлға сығып, ҡайтып барам. Уңға, һулға ҡарап, юлды сыға башлағайным, ағастар араһындағы һуҡмаҡтан, бал ҡорто күсе кеүек геүелдәп, скутер, мотоциклдарға атланған малайҙар өйөрө пәйҙә булды. Албырғап ҡалдым. Геү-геү итеп, бер-береһе менән уҙыша-уҙыша нисек килеп сыҡтылар шулай күҙҙән юғалдылар. Сәстәрем үрә торған килеш юл ситендә бер килке торҙом әле. Малайҙарҙың каска кеймәгәндәренең ҡайһыныһын таныным. 13-15 йәшлек кенә үҫмерҙәр.

Ҡар иреп, юлдар асылыу менән ауылдың баш ауырыуына әйләнәләр улар. Алдын-артын ҡарамай, бер өйөр булып урамдан елдерәләр. Бәләкәсерәктәр велосипедта йөрөй, ҙур тиҙлек менән машина килеүен йә бала-сағаның ҡапыл юлға йүгереп сығыуы мөмкин, тип уйлап та бирмәйҙәр. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, яңы ғына алынған скутерҙа йүнләп йөрөй белмәгән килеш оло юлға сығып, үҙен дә, артында ултырған иптәшен дә ниндәй ҡурҡыныс аҫтына ҡуйғанын аңламай улар. Был хаҡта, әлбиттә, ата-әсәләр уйланырға, баланы тыйырға, хәүефһеҙлек сараларын аңлатырға тейеш.
Шул көндө Аҡъяр ауылының С. Юлаев проспектында һәм Аҡмулла урамында мотоцикл менән бәйле авариялар ҙа теркәлде. Һөҙөмтәлә үҫмерҙәргә медицина ярҙамы талап ителде. Ундай миҫалдар бик күп. Күрше-тирә райондарҙан да ишетелеп тора.

 ЮХХДИ хеҙмәткәре инспекторы Ғәзинур Атанов тулы мәғлүмәт биреп: “Йәй етеү менән мотоциклсылар ҡатнашлығындағы юл-транспорт ваҡиғалары һаны ҡырҡа арта. Ҡышҡыһын юлдарҙа байктарҙың булмауына күнеккән автомобильселәр яңы хәрәкәт шарттарына яраҡлашмаған. Ә ике тәгәрмәсле транспорт водителдәренә идара итеү күнекмәләрен яңыртыу өсөн ваҡыт кәрәк. Һәр яңы миҙгелдә юлдарға тейешле күнекмәләрҙе йәш мотоциклсылар сыға.Мотоциклсыларға иғтибарлыраҡ булырға кәрәк, сөнки мотоцикл пассив һәм актив хәүефһеҙлек саралары менән йыһазландырылмаған, ышаныслы һаҡланыу саралары юҡ: мендәрҙәр, хәүефһеҙлек ҡайыштары, асылда, автомобиль корпусы. Бынан тыш, мотоциклдар һәм мопедтарҙың күҙәтеүсәнлеге күпкә насарыраҡ. Автомобильселәрҙән айырмалы рәүештә, мотоциклсылар хатта “еңел” аварияларҙа ла етди йәрәхәттәр ала. Ҡулын йәки аяғын һындырыу өсөн сәғәтенә 10-20 км тиҙлектә йығылыу, ә мотошлем булмағанда баш һөйәге — мине йәрәхәтләнеү етә. Ҡайһы бер мотоциклсылар хәүефһеҙлек ҡағиҙәләрен һанға һуҡмай. Мотоциклсылар тарафынан иң киң таралған юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен боҙоуҙар араһында тиҙлекте арттырыу, рәтте үтәмәү һәм ҡаршы һыҙатҡа сығыу вәкиле бар. Бындай енәйәт «ҡыҙыулығы", ҡағиҙә булараҡ, фажиғәләргә килтерә. Йыш ҡына авария хәлдәренә водителдәрҙең ике тәгәрмәсле транспорт сараларының үҙ мөмкинлектәрен яңынан баһалауы сәбәпсе була: киҫкен тормозлау, юғары тиҙлектә боролошто үтеү йыш ҡына фажиғәгә әйләнә.

Мототранспорт водителдәре ҡатнашлығындағы юл-транспорт ваҡиғалары эҙемтәләрҙең ауырлығы менән айырылып тора, 2019 йылда ғына республика биләмәһендә мотоцикл водителдәре ҡатнашлығында 33 фажиғә теркәлгән булған, уларҙа дүрт кеше һәләк булған һәм тағы ла 39 кеше йәрәхәтләнгән, шуларҙың һәр бишенсе кеше бәлиғ булмаған. Бәлә-ҡазанан ҡотолоу, эҙемтәләрҙең ауырлығын кәметеү өсөн мотоциклсы, мопед йәки скутер водителе яҡшы йыһазландырылған булырға тейеш. Башҡаларҙан тыш, мотоциклсыларға үҙ техникаһының төҙөклөгөн айырыуса следекле күҙәтергә кәрәк. Ә йәш водителдәргә ҡышҡы туҡталыштан һуң дөйөм ҡулланылыштағы юлдарға сығыр алдынан тәүҙә ябыҡ автодромда йөрөп өйрәнергә кәрәк. Мототранспорт менән идара итеүҙең үҙенсәлектәре һәм нескәлектәре бар, улар менән алдан танышыу мөһим. Тик шулай ғына күп осраҡта булған стандарт хаталарға юл ҡуймаҫҡа мөмкин. Мәҫәлән, мотоциклдар менән идара итеү билдәле бер документтар исемлеген күҙ уңында тота. Өҫтәүенә, был стандарт һәм ғәҙәти автомобилдәрҙе файҙаланыусылар өсөн кәрәкле: тейешле категориялы водитель таныҡлығы, транспорт сараһын теркәү тураһында таныҡлыҡ, ОСАГО полисы. Мопедтар һәм скутерҙар менән идара итеү өсөн “М” категориялы водитель таныҡлығы кәрәк, уны 16 йәштән йәки башҡа категориялы еңел мотоциклдар менән идара итеү өсөн, йәғни двигатель ҡеүәте 150 куб. см-ҙан кәм булған һәм максималь тиҙлеге сәғәтенә 60 км-ҙан артмаған мотоциклдар өсөн “А1” категориялы водитель таныҡлығы, башҡа мотоциклдар өсөн “а” категориялы водитель таныҡлығы Кәрәк. Мототранспортта пассажирҙар ташыу айырыуса иғтибарға лайыҡ. Ғәмәлдәге ҡануниәткә ярашлы, Ул “А” категориялы йәки “А1” категориялы водитель танытмаһы булған мотоцикл водителдәренә 2 йыл һәм унан да күберәк ваҡыт дауамында рөхсәт ителә һәм махсус йыһазландырылған урын булған осраҡта ғына мөмкин. Бынан тыш, мотоцикл шлемын мотлаҡ ҡулланыу. Хатта шлем булһа ла, 12 йәшкә тиклемге бәлиғ булмағандарҙы мотоциклдың артҡы ултырғысында йөрөтөргә рөхсәт ителмәй. Мототранспортты водитель таныҡлығыһыҙ идара иткән өсөн, РФ Административ хоҡуҡ боҙоуҙар кодексының 12.7-се статьяһының 1-се өлөшөнә ярашлы, 5000 һумдан 15000 һумға тиклем административ штраф һәм транспорт сараһын махсус туҡталҡаға урынлаштырыу, водитель, мототранспорт менән идара итеү хоҡуғы булмаған кешегә идара итеү хоҡуғы булмаған кешегә тапшырған өсөн-РФ Административ хоҡуҡ боҙоуҙар кодексының 12.7-се статьяһының 3-сө өлөшөнә ярашлы 30000 һум күләмендә штраф ҡаралған. РФ Административ хоҡуҡ боҙоуҙар Кодексының 12.8-се статьяһы санкцияһы иҫерек мотоциклистарға 30 000 һум күләмендә штраф һәм 18-24 айға идара итеү хоҡуғынан мәхрүм итеүҙе, ә водитель таныҡлығы булмағанда 10-15 тәүлеккә ҡулға алыуҙы күҙ уңында тота. Ә иҫерек хәлдә ҡабаттан идара иткән осраҡта, РФ енәйәт кодексының 264.1-се статьяһы санкцияһы билдәле бер вазифа биләү хоҡуғынан мәхрүм итеүҙе йәки билдәле бер эшмәкәрлек менән шөғөлләнеүҙе, 200 меңдән 300 мең һумға тиклем штраф һалыуҙы, йәки 480 сәғәткә тиклем мотлаҡ эштәр менән шөғөлләнеүҙе, йәки 2 йылға тиклем мәжбүри эштәр менән шөғөлләнеүҙе, йә 2 йылға тиклем иркенән мәхрүм итеүҙе күҙ уңында тота”, - тине ул.

Тулы мәҡәлә "Хәйбулла хәбәрҙәре" гәзитенең 25-се һанында