Һары май файҙалымы?

Һары майҙың (иретелгән май) файҙаһы хаҡында күптән билдәле. Ул кулинарияла, медицинала, хатта косметикала файҙаланыла. Уны 200 градусҡа тиклем йылытҡанда ла, канцерогендар барлыҡҡа килмәй һәм ул ҡыҙҙырғанда янып көймәй.

Унда шул тиклем күп витаминдар, микроэлементтар булыуын күптәр белмәйҙер ҙә: тимер, калий, кальций, магний, цинк, фосфор, марганец, баҡыр... Ниндәй генә файҙалы матдәләр юҡ унда!

Файҙаһы нимәлә һуң? Һары май ашҡаҙан-эсәк эшмәкәрлеген көйләй (сөнки унда РР витамины, натрий, фосфор бар), иммунитетты нығыта (цинк, баҡыр иҫәбенә), баш ауыртыуын баҫа (В5 витамины һәм калий), һөйәк һәм быуындарҙы нығыта, йөрәк-ҡан тамырҙары эшмәкәрлеген яҡшырта, уны төрлө ауырыуҙарҙы дауалағанда (рахит, остеопороз, радикулит, һалҡын тейеү һәм төрлө йәрәхәт) ҡулланалар.

Ауырлы һәм бала имеҙгән әсәләр өсөн ул – баһалап бөткөһөҙ ҡиммәтле аҙыҡ. Ундағы А, Е һәм D витаминдары баланың үҫешенә һәйбәт йоғонто яһай. Фосфор һәм кальций һөйәктәрҙең формалашыуына ярҙам итә. Өҫтәүенә, һары май ауырлы ҡатындар тарафынан яҡшыраҡ үҙләштерелә.

Өлкәндәргә лә һары май файҙалы, ти табиптар. Тәү сиратта быуындар эшмә­кәрлеген яҡшыртыу өсөн. Хатта уның баш мейеһендәге процестарға ыңғай йоғонто яһауы, фекерләүҙе яҡшыртыуы билдәле. Майҙы тейешле ки­мәлдә ашамаған балаларҙың үҫештән артта ҡалыуы ла бар. Аҡ майға ҡарағанда уның өҫтөнлөктәре бихисап: аллергия тыуҙырмай, еңел үҙләштерелә, лактозаның эҙе лә юҡ.

Халыҡ медицинаһында уны ангина, киҙеү, һалҡын тейеү, эс ҡатыу, радикулит сирҙәрен, йәрәхәттәрҙе дауалау­ҙа уңышлы файҙаланғандар. Һары май косметологияла сәстәр һәм битте тәрбиәләү өсөн маскалар әҙерләүҙә ҡулланыла. Ҡоро тирене йомшартыу, һырҙарҙы шымартыу, ваҡ етеш­һеҙлектәрҙе бөтөрөүҙә тәьҫирле. ­Уның ярҙамында сәстәрҙе туҡландырырға, үҫтерергә мөмкин, ти косметологтар. Һары май ашағандар арымай!

Был аҙыҡтың бер генә зарарлы яғы бар – уның артыҡ юғары калориялы булыуы. Самаһыҙ ашау һимеҙлеккә һәм шуға бәйле сирҙәргә килтереүе ихтимал. Тәү сиратта – йөрәк-ҡан тамырҙары системаһы һәм ашҡаҙан-эсәк эшмәкәрлеге сирҙәре. Сама менән ашағанда майҙың бер зыяны ла юҡ. Панкреатит, холецистит, бөйөр һәм иммун системаһы, һимеҙлеккә бәйле сирҙәргә дусар кешеләргә уны аҙлап, самалап ашарға тәҡдим ителә. Ә бына шәкәр диабетынан, атеросклероздан, һимереү сиренән ыҙаланғандарға һары май ашау бөтөнләй ярамай, тип иҫкәртә белгестәр. Һәр нәмәлә сама белеү яҡшы икәнлеген онотмағыҙ.

К. УСМАНОВА.